با اوج‌گیری نهضت اسلامی در سال 1357, اندیشه‌ی طرح «شورای انقلاب» در میان روحانیون معتمد امام (ره) پدید آمد, که در سفر شهید مطهری به پاریس, این طرح با امام (ره) در میان گزارده شد.

آیت‌الله هاشمی رفسنجانی در این‌باره چنین نوشته است:(1) «...آقای مطهری در مراجعت از سفر پاریس, دستور رهبر عظیم‌الشأن انقلاب را مبنی بر تشکیل شورای انقلاب آوردند. حضرت امام آقایان شهید مطهری, شهید بهشتی و موسوی اردبیلی و شهید باهنر و این جانب هاشمی رفسنجانی را به عنوان هسته‌ی اول شورای انقلاب تعیین و اجازه داده بودند که افراد دیگر با اتفاق نظر این پنج نفر اضافه شوند و در جلسات ابتدایی تصمیم بر این شد که حتی الامکان ترکیب شورا از اعضای روحانی و غیرروحانی به نسبت مساوی و نزدیک به هم باشد. ترتیب انتخاب اعضای دیگر و تکمیل شورا تا آن‌جا که حافظه یاری می‌کند و با استمداد از حافظه‌ی دیگران چنین بود: پیش از پیروزی انقلاب, آقایان سید محمود طالقانی, سید علی خامنه‌ای ]مقام معظم رهبری[, ]محمدرضا[ مهدوی کنی, احمد صدر حاج سید جوادی, مهندس مهدی بازرگان, دکتر یدالله سحابی, مهندس مصطفی کتیرایی, سرلشگر ولی‌اله قرنی, سرتیپ علی‌اصغر مسعودی, به اتفاق آرا به عضویت انتخاب شدند.

پس از پیروزی انقلاب و تشکیل دولت موقت, آقایان بازرگان و سحابی و کتیرایی و حاج سیدجوادی و قرنی به دولت و ارتش منتقل شدند و به جای آن‌ها آقایان دکتر حسن حبیبی, مهندس عزت‌الله سحابی, دکتر عباس شیبانی, ابوالحسن بنی‌صدر و صادق قطب‌زاده انتخاب گردیدند و در مرحله‌ی بعد پس از شهادت استاد مطهری, آقایان مهندس میرحسین موسوی, احمد جلالی و دکتر حبیب‌الله پیمان انتخاب شدند و آقای مسعودی به کار اجرایی رفت...»

و در رابطه با نقش استاد مطهری چنین می‌نویسد:(2) «طبعاً‌, چون امام حرف‌ها را برای ایشان زده بودند، مرجع برای ما ایشان بودند. بیشتر نص امام را از ایشان بایست می‌شنیدیم ...ایشان بیشتر از ما مسائل فکری برایشان مطرح بود تا عملی, و در گذشته هم این طوری بود. در شورای انقلاب هم این طوری بود. خیلی مواظب بود که خطوط انحرافی فکری که آن روز در جامعه‌ی ما وجود داشت و سروصد هم زیاد داشت، این‌ها در شورای انقلاب راه پیدا نکنند.»

 به گفته‌ی مرحوم مهندس مهدی بازرگان: «...روی لیستی که انتخاب کرده بودند، آن افراد را قبلاً بخواهند و با تک‌تک آن‌ها صبحت کنند و بدون این‌که نام دیگران را ببرند, آمادگی آن‌ها را برای شرکت و فعالیت در این شورای انقلاب پرسش بکنند. مرحوم مطهری این کار را که کرد. بعد به ایشان ]امام[ گزارشی داد و بعد ایشان هم ـ گمان می‌کنم که باز به وسیله‌ی خود آقای مطهری ـ به همه ما ابلاغ کردند که این افراد انتخاب شدند و می‌توانید کار بکنید.»

شهید مظلوم بهشتی می‌گوید:(3) «...افراد را امام تعیین می‌کردند, به این معنی که اول امام به یک گروه 5 نفری از روحانیت مسؤولیت دادند که برای شناسایی افراد لازم برای اداره‌ی آینده‌ی مملکت تلاش کنند. این عده عبارت بودند از آیت‌الله مطهری، هاشمی رفسنجانی, موسوی اردبیلی, دکتر باهنر و خود بنده. بعد با آقای مهدوی کنی صحبت کردیم و به امام اطلاع دادیم و ایشان هم شرکت نمودند. بدین ترتیب هسته‌ی شورای انقلاب یک گروه شش نفری شد. بعدها آیت‌الله طالقانی و ] آیت‌الله[ خامنه‌ای نیز از روحانیون اضافه شدند... به تدریح آقای مهندس بازرگان, دکتر سحابی و عده‌ای دیگر از شخصیت‌ها را که امام نیز قبلاً‌ می‌شناختند و با آن‌ها در پاریس دیدار داشتند ـ قرار بود روی آن‌ها مطالعه کنیم و نظر نهایی‌مان را بدهیم ـ آن‌ها را با نظر نهایی‌مان به امام در پاریس معرفی کردیم و امام نیز تأیید نمودند.»

در پیام 22 دی 1357 امام (ره), تشکیل شورای انقلاب بدین گونه اعلام شد:(4) ...به موجب حق شرعی و براساس رأی اعتماد اکثریت قاطع مردم ایران که نسبت به این جانب ابراز شده است, در جهت تحقق اهداف اسلامی ملت, شورایی به نام شورای انقلاب اسلامی مرکب از افراد با صلاحیت و مسلمان و متعهد و مورد وثوق, موقتاً‌ تعیین شده و شروع به کار خواهند کرد. اعضای این شورا در اولین فرصت مناسب معرفی خواهند شد. این شورا موظف به انجام امور معین و مشخصی شده است, از آن جمله مأموریت دارد تا شرایط تأسیس دولت انتقالی را مورد بررسی و مطالعه قرار داده و مقدمات اولیه‌ی آن را فراهم سازد.

فعالیت‌های شورای انقلاب پس از پیروزی

از اولین روز ورود امام(ره) بحث‌های مهمی از قبیل تشکیل دولت, تشکیل مجلس, ایجاد مجلس مؤسسان ]خبرگان[ در این شورا مطرح شد.

در اولین گام, شورا, مهندس بازرگان را به عنوان نخست‌وزیر دولت موقت پیشنهاد و امام (ره) نیز ایشان را منصوب کردند. بعد از پیروزی انقلاب در 22 بهمن 1357, شورای انقلاب و دولت موقت تحتِ لوای رهبری امام (ره) و مشروعیت حاصله از حمایت‌های مردمی, زمام امور را به دست گرفتند. دومین تصمیم مهم شورای انقلاب, تصویب اساسنامه‌ی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در دوم اردیبهشت 1358, بود. شورای انقلاب,‌ملی شدن بانک‌ها, سامان بخشیدن به دادگاه‌های انقلاب, برگزاری همه‌پرسی در رابطه با نظام جمهوری اسلامی, بررسی پیش‌نویس قانون اساسی و انتشار آن در جراید, تصویب قانون شوراهای محلی, تصویب ملی شدن صنایع بزرگ, تصویب آیین‌نامه‌ی مجلس خبرگان و برگزاری انتخاب ریاست جمهوری و انتخابات مجلس شورای اسلامی و... را انجام داد.

آیت‌الله طالقانی, چهره‌ی محبوب مردمی ودومین رئیس شورای انقلاب در19 شهریور همان سال درگذشت.(5)

به دنبال تسخیر لانه‌ی جاسوسی آمریکا در 13 آبان 1358, دولت بازرگان فردای آن روز استعفای خود را تسلیم امام (ره) کرد. شورای انقلاب بیانیه‌ی مهمی خطاب به ملت صادر کرد و یادآور شد که مصمم است در فرصت محدودی, برگزاری همه‌پرسی درباره‌ی قانون اساسی, انتخابات مجلس شورای ملی و ریاست جمهوری و... را به انجام برساند. متعاقب این بیانیه اعلام شد که شورا ترکیب تازه‌ای خواهد داشت و با ادغام دولت در شورا اعضای جدید شورا انتخاب شدند و در ادراه‌ی مملکت بدین ترتیب تقسیم کار شد.

خامنه‌ای ـ دفاع و پاسداران, هاشمی رفسنجانی ـ وزارت کشور, باهنر ـ آموزش و پرورش, مهدوی کنی ـ کمیته و دادگستری, بهشتی ـ جهاد سازندگی, بنی‌صدر ـ وزارت امور خارجه, معین‌فر ـ نفت, حبیبی ـ آموزش عالی, عزت‌الله سحابی ـ برنامه و بودجه, میناچی ـ ارشاد ملی, قدوسی ـ دادگاه انقلاب.

این افراد فعالیت‌های خود را آغاز نموده و در مدت کوتاهی نسبتاً‌ موفق شدند بر خلاء سیاسی موجود فایق آیند.

همه‌پرسی قانون اساسی در 12 آذر 1358, و متعاقب آن انتخابات ریاست جمهوری در بهمن 1358, برگزار شد و مجلس شورای اسلامی در 7 خرداد 1359, افتتاح گردید.

با شروع کار مجلس و شورای نگهبان و دیگر نهادها, مسؤولیت و ضرورت وجودی شورای انقلاب به پایان رسید. لذا در 12 تیر 1359, آیت‌الله بهشتی اعلام کرد: «مسؤولیت شورای انقلاب دو هفته دیگر پایان می‌یابد.» سپس آخرین جلسه‌ی شورا در 26 تیر 1359, برگزار شد. دکتر حسن حبیبی سخن‌گوی شورای انقلاب, در آخرین مصاحبه خود گفت: «امروز با رسمیت یافتن مجلس شورای اسلامی و کامل شدن اعضای شورای نگهبان قانون اساسی, کار شورای انقلاب که تاکنون وظیفه‌ی قانون‌گذاری را برعهده داشت, نیز به پایان رسید.»

آخرین اعضای شور عبارت بودند از: آیت‌الله بهشتی, آیت‌الله خامنه‌ای, آیت‌الله موسوی اردبیلی, دکتر محمدجواد باهنر, آیت‌الله هاشمی رفسنجانی, دکتر حسن حبیبی, دکتر عباس شیبانی, مهندس مهدی بازرگان, مهندس عزت‌الله سحابی, صادق قطب‌زاده, مهندس علی‌اکبر معین‌فر و ابوالحسن بنی

www.islamicrevolution.com 


جمعه یازدهم 11 1387
X